Hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại đến sức khỏe của người khác là một trong những vấn đề pháp lý thường xuyên phát sinh trong thực tiễn đời sống xã hội. Đây là hành vi trực tiếp xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể, sức khỏe – một quyền con người cơ bản được Hiến pháp và hệ thống pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt. Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm và hậu quả xảy ra, hành vi này có thể bị xử lý bằng các chế tài khác nhau, từ xử phạt vi phạm hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Do đó, việc phân biệt rõ ràng ranh giới giữa hai hình thức xử lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm bảo đảm áp dụng pháp luật đúng đắn, công bằng và phù hợp với tính chất của hành vi vi phạm.
Bài viết sau đây phân tích một cách toàn diện các tiêu chí phân định, căn cứ pháp lý, khung xử lý và một số vấn đề pháp lý chuyên sâu liên quan đến hành vi cố ý gây thương tích theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.
1. Khái niệm cố ý gây thương tích và điều kiện xác định hành vi vi phạm
Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được hiểu là hành vi do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện một cách cố ý, thông qua việc tác động vật lý trực tiếp như đánh, đấm, đá, hoặc sử dụng các công cụ, phương tiện, hung khí nhằm gây tổn hại đến sức khỏe của người khác. Hành vi này xâm phạm đến khách thể là quyền được bảo vệ về thân thể và sức khỏe của con người – một trong những giá trị pháp lý được pháp luật bảo hộ cao nhất.
Yếu tố then chốt để xác định hành vi cố ý gây thương tích bị xử phạt hành chính hay bị truy cứu trách nhiệm hình sự nằm ở mức độ hậu quả gây ra và tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi đó.
-
Trường hợp xử phạt vi phạm hành chính: Hành vi gây thương tích được xem là vi phạm hành chính khi mức độ nguy hiểm chưa đủ để cấu thành tội phạm. Thông thường, đây là những trường hợp gây thương tích nhẹ, không cần giám định hoặc có tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11% và không kèm theo các tình tiết đặc biệt làm tăng tính nguy hiểm của hành vi.
-
Trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự: Hành vi sẽ bị coi là tội phạm khi đáp ứng một trong các điều kiện sau:
-
Tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân từ 11% trở lên; hoặc
-
Tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11% nhưng hành vi thuộc một trong các trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017). Đây là các tình tiết thể hiện tính chất nguy hiểm đặc biệt của hành vi, làm phát sinh trách nhiệm hình sự dù hậu quả trực tiếp chưa lớn.
-
2. Tiêu chí phân định giữa xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự
Ranh giới giữa xử phạt vi phạm hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự trong các vụ việc cố ý gây thương tích không chỉ được xác định bằng tỷ lệ tổn thương cơ thể, mà còn dựa trên việc đánh giá tổng thể tính chất, phương thức thực hiện hành vi và đối tượng bị xâm hại. Quy định pháp luật cho phép xử lý hình sự đối với hành vi gây thương tích dưới 11% trong một số trường hợp đặc biệt cho thấy nguyên tắc quan trọng của luật hình sự: mức độ nguy hiểm của hành vi không chỉ được đo lường bằng hậu quả thực tế, mà còn bằng nguy cơ và bản chất của hành vi đó.
Chẳng hạn, hành vi gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể thấp nhưng được thực hiện bằng hung khí nguy hiểm, mang tính chất côn đồ, hoặc nhằm vào các đối tượng yếu thế như người dưới 16 tuổi, phụ nữ đang mang thai… vẫn bị coi là tội phạm. Trong những trường hợp này, pháp luật hình sự hướng tới việc trừng trị không chỉ hậu quả xảy ra, mà còn cả ý thức coi thường pháp luật và mức độ liều lĩnh của người thực hiện hành vi. Đây là các hành vi tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng hơn cho xã hội, do đó cần được xử lý nghiêm khắc nhằm mục đích răn đe và phòng ngừa chung.
3. Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi gây tổn hại sức khỏe
Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội hiện nay là Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ. Nghị định này quy định các mức phạt tiền đối với một số hành vi có liên quan đến việc xâm phạm sức khỏe của người khác, áp dụng trong trường hợp chưa đủ yếu tố để truy cứu trách nhiệm hình sự.
Một số hành vi và mức xử phạt tiêu biểu có thể kể đến như:
-
Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi để động vật nuôi gây thương tích hoặc gây thiệt hại về tài sản cho tổ chức, cá nhân khác;
-
Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi đổ, ném chất thải, chất bẩn, hóa chất, gạch, đá, cát hoặc các vật khác vào nhà ở, nơi ở, vào người hoặc tài sản của người khác.
Những quy định này cho thấy, ngay cả khi hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm vẫn phải đối mặt với các chế tài hành chính tương đối nghiêm khắc.
4. Trách nhiệm hình sự đối với tội cố ý gây thương tích
Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Điều luật này thiết lập nhiều khung hình phạt khác nhau, căn cứ vào tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân và các tình tiết định khung tăng nặng, phản ánh mức độ nguy hiểm cụ thể của hành vi phạm tội.
Kết luận
Có thể thấy, hành vi cố ý gây thương tích, dù xuất phát từ mâu thuẫn nhỏ hoặc bột phát, vẫn có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng, đặc biệt trong trường hợp gây tổn thương lớn hoặc rơi vào các tình tiết định khung theo quy định của Bộ luật Hình sự. Ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm trong nhiều trường hợp là rất mong manh; một hành vi tưởng chừng nhẹ vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu được thực hiện bằng hung khí nguy hiểm hoặc nhằm vào đối tượng dễ bị tổn thương.
Trong thực tế, hậu quả pháp lý không chỉ dừng lại ở hình phạt tù mà còn bao gồm nghĩa vụ bồi thường thiệt hại dân sự với giá trị lớn. Do đó, khi phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn, người dân cần bình tĩnh, kiềm chế hành vi bạo lực và lựa chọn các phương thức giải quyết hợp pháp. Trong trường hợp liên quan đến trách nhiệm pháp lý, việc kịp thời tìm kiếm sự tư vấn từ luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Đồng thời, việc tự nguyện bồi thường thiệt hại, thành khẩn khai báo có thể được xem xét như những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Đội ngũ Luật sư của chúng tôi sẵn sàng cho những tư vấn chuyên sâu hơn cũng như giải đáp những thắc mắc liên quan đến các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính, thừa kế, hôn nhân gia đình, đất đai, xây dựng, lao động, kinh doanh, thương mại, hợp đồng, sở hữu trí tuệ, các vụ việc có yếu tố nước ngoài…. theo địa chỉ và thông tin liên lạc dưới đây:
PHÒNG PHÁP LÝ – VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ĐỨC TRỌNG
| Trụ sở chính | Tầng 3, Tòa nhà Thương mại TTC Plaza Đức Trọng, 713 Quốc lộ 20, Đức Trọng, Lâm Đồng. |
| Văn phòng tại TP. HCM | 520/75 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh. |
| Hotline | 0961 523 300 |
| Website | luatductrong.com |
| ls.quynhmi@gmail.com |
