1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của hành vi hiếp dâm

Theo quy định tại Điều 141 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực; lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân; hoặc sử dụng thủ đoạn khác nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.

Các hành vi này xâm phạm trực tiếp đến nhân phẩm, danh dự, quyền bất khả xâm phạm về thân thể và quyền tự do tình dục của con người.

1.1. Hành vi dùng vũ lực

Là việc người phạm tội sử dụng sức mạnh vật chất nhằm làm cho nạn nhân mất khả năng chống cự hoặc không thể tự vệ, qua đó buộc nạn nhân phải chấp nhận hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục trái ý muốn, như: đè ngã, khống chế tay chân, giữ chặt người, ép vào góc khuất,…

1.2. Hành vi đe dọa dùng vũ lực

Được hiểu là việc uy hiếp tinh thần của nạn nhân bằng những lời nói hoặc hành động mang tính đe dọa nghiêm trọng (đe dọa giết, đe dọa gây thương tích, đe dọa gây hậu quả nghiêm trọng khác), khiến nạn nhân rơi vào trạng thái tê liệt ý chí, buộc phải miễn cưỡng chấp nhận hành vi xâm hại tình dục.

1.3. Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ của nạn nhân

Đây là trường hợp người phạm tội lợi dụng việc nạn nhân đang ở trong tình trạng mất hoặc bị hạn chế nghiêm trọng khả năng nhận thức, điều khiển hành vi hoặc khả năng kháng cự, chẳng hạn như: đang bị mê man, say rượu nặng, bị chuốc thuốc mê, mắc bệnh tâm thần, bị tàn tật nghiêm trọng,… để thực hiện hành vi xâm hại tình dục trái với ý muốn của nạn nhân.

1.4. Sử dụng thủ đoạn khác

Bao gồm các thủ đoạn không thuộc ba trường hợp nêu trên nhưng có tác dụng làm cho nạn nhân không nhận thức được đầy đủ hành vi đang diễn ra hoặc không có khả năng phản kháng tạm thời, ví dụ: cho uống thuốc mê, thuốc kích dục, chuốc rượu say, lừa dối,…

2. Các yếu tố cấu thành tội hiếp dâm

2.1. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội hiếp dâm được thể hiện qua một trong các hành vi sau:

• Dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực nhằm làm tê liệt khả năng kháng cự của nạn nhân để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của họ;

• Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân để thực hiện hành vi xâm hại tình dục;

• Sử dụng thủ đoạn khác khiến nạn nhân không thể nhận thức hoặc không thể phản kháng;

• Thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác (ngoài giao cấu) trái với ý muốn của nạn nhân.

2.2. Khách thể của tội phạm

Hành vi hiếp dâm xâm phạm nghiêm trọng đến nhân phẩm, danh dự, quyền tự do thân thể và quyền tự do tình dục của nạn nhân; đồng thời có thể gây tổn hại đến sức khỏe thể chất, tinh thần, thậm chí đe dọa đến tính mạng của nạn nhân.

2.3. Mặt chủ quan của tội phạm

Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp, nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật, xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể và tự do tình dục của người khác nhưng vẫn mong muốn thực hiện.

2.4. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội hiếp dâm là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người từ đủ 14 tuổi trở lên đã có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Pháp luật không phân biệt giới tính của chủ thể phạm tội. Trên thực tế, mặc dù việc nữ giới trực tiếp dùng vũ lực để giao cấu trái ý muốn của nam giới ít xảy ra, nhưng nữ giới vẫn có thể trở thành chủ thể của tội hiếp dâm thông qua việc sử dụng thủ đoạn khác hoặc tham gia với vai trò đồng phạm (người tổ chức, xúi giục hoặc giúp sức).

3. Trường hợp không giao cấu vẫn cấu thành tội hiếp dâm

Theo khoản 1 Điều 141 Bộ luật Hình sự, không chỉ hành vi giao cấu, mà cả hành vi thực hiện quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân cũng cấu thành tội hiếp dâm.

Khái niệm “hành vi quan hệ tình dục khác” được giải thích tại Điều 3 Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, bao gồm việc sử dụng bộ phận sinh dục nam, bộ phận khác trên cơ thể (ngón tay, lưỡi,…) hoặc dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ, miệng hoặc hậu môn của người khác với bất kỳ mức độ xâm nhập nào.

Như vậy, chỉ cần có hành vi xâm nhập tình dục trái ý muốn, dù không xảy ra giao cấu, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hiếp dâm.

4. Phân biệt độ tuổi của người bị hại

• Trường hợp người bị hại từ đủ 16 tuổi trở lên: áp dụng Điều 141 BLHS – Tội hiếp dâm.

• Trường hợp người bị hại dưới 16 tuổi: hành vi sẽ bị xử lý theo Điều 142 BLHS – Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

• Mọi hành vi giao cấu với người dưới 13 tuổi, dù có hay không có sự đồng ý, đều bị coi là hiếp dâm.

5. Hình phạt đối với tội hiếp dâm

Theo Điều 141 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội hiếp dâm được chia thành 04 khung hình phạt chính:

5.1. Khung hình phạt cơ bản (Khoản 1)

Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

5.2. Khung tăng nặng thứ nhất (Khoản 2)

Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm đối với các trường hợp có tình tiết tăng nặng như: phạm tội có tổ chức; nhiều người hiếp một người; phạm tội nhiều lần; làm nạn nhân có thai; gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe từ 31% đến 60%; tái phạm nguy hiểm,…

5.3. Khung tăng nặng đặc biệt (Khoản 3)

Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như: gây tổn hại sức khỏe từ 61% trở lên; biết mình nhiễm HIV vẫn phạm tội; làm nạn nhân chết hoặc tự sát.

5.4. Khung đối với nạn nhân từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi (Khoản 4)

Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm; nếu có tình tiết thuộc khoản 2 hoặc khoản 3 thì áp dụng mức hình phạt tương ứng.

5.5. Hình phạt bổ sung

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong thời hạn từ 01 năm đến 05 năm.

Đội ngũ Luật sư của chúng tôi sẵn sàng cho những tư vấn chuyên sâu hơn cũng như giải đáp những thắc mắc liên quan đến các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính, thừa kế, hôn nhân gia đình, đất đai, xây dựng, lao động, kinh doanh, thương mại, hợp đồng, sở hữu trí tuệ, các vụ việc có yếu tố nước ngoài…. theo địa chỉ và thông tin liên lạc dưới đây:

PHÒNG PHÁP LÝ – VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ĐỨC TRỌNG

Trụ sở chính	Tầng 3, Tòa nhà Thương mại TTC Plaza Đức Trọng, 713 Quốc lộ 20, Đức Trọng, Lâm Đồng.
Văn phòng tại TP. HCM	520/75 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh.
Hotline	0961 523 300
Website	luatductrong.com
Email	ls.quynhmi@gmail.com