Tranh chấp đất đai là một trong những tranh chấp phổ biến và thường có tính chất phức tạp do liên quan đến nguồn gốc đất, quá trình quản lý, sử dụng đất cũng như quyền và lợi ích của nhiều bên. Một trong những vấn đề người dân thường quan tâm là khi xảy ra tranh chấp đất đai, có bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện ra Tòa án hay không?
1. Tranh chấp đất đai có bắt buộc hòa giải tại UBND cấp xã không?
Theo Điều 235 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở. Trường hợp các bên không hòa giải được thì có thể đề nghị UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp tổ chức hòa giải.
Đối với một số tranh chấp mà pháp luật quy định hòa giải tại UBND cấp xã là điều kiện trước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết, người có tranh chấp cần thực hiện thủ tục này trước khi yêu cầu giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền.
Điểm quan trọng cần lưu ý là không phải mọi tranh chấp có liên quan đến đất đều bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện tại Tòa án. Việc có bắt buộc hòa giải hay không còn phụ thuộc vào đối tượng và bản chất của tranh chấp.
2. Trường hợp nào bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã?
Đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất, việc hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp là thủ tục cần được thực hiện trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của Luật Đất đai.
Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai trên cơ sở phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Việc hòa giải phải được lập thành biên bản, trong đó thể hiện kết quả hòa giải thành hoặc không thành.
Trường hợp hòa giải không thành, tùy từng loại tranh chấp và căn cứ pháp lý của các bên, tranh chấp có thể được giải quyết tại Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Như vậy, nếu người dân đang tranh chấp trực tiếp về ai là người có quyền sử dụng thửa đất: tranh chấp ranh giới, tranh chấp quyền sử dụng đất do mua bán, tặng cho, thừa kế hoặc tranh chấp về nguồn gốc quyền sử dụng đất, cần đặc biệt lưu ý yêu cầu về hòa giải tại UBND cấp xã trước khi tiến hành bước tiếp theo.
3. Những tranh chấp liên quan đến đất nhưng không nhất thiết phải hòa giải tại UBND cấp xã
Không phải cứ tranh chấp có liên quan đến nhà, đất thì đều phải hòa giải tại UBND cấp xã.
Ví dụ, trường hợp các bên tranh chấp về hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, yêu cầu công nhận hoặc hủy hợp đồng, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, thì cần xác định chính xác quan hệ pháp luật tranh chấp.
Trong những trường hợp này, việc xác định đây là tranh chấp về quyền sử dụng đất hay tranh chấp về giao dịch, hợp đồng hoặc tài sản có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định thủ tục khởi kiện.
Do đó, người dân không nên chỉ căn cứ vào việc tranh chấp có liên quan đến đất để kết luận rằng bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã.
4. Trường hợp hoà giải tại UBND cấp xã không thành
Hòa giải tại UBND cấp xã không thành không đồng nghĩa với việc người dân mất quyền khởi kiện. Ngược lại, đối với trường hợp pháp luật yêu cầu phải hòa giải tại cấp xã, biên bản hòa giải không thành là một trong những tài liệu quan trọng để thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp tiếp theo.
Khi thuộc thẩm quyền của Tòa án, người có quyền lợi bị xâm phạm có thể chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục khởi kiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
5. Người dân cần chuẩn bị gì khi hòa giải tranh chấp đất đai?
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người dân nên chuẩn bị các tài liệu chứng minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, chẳng hạn:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
- Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế hoặc các giấy tờ giao dịch liên quan đến đất;
- Giấy tờ về nguồn gốc đất;
- Tài liệu về quá trình quản lý, sử dụng đất;
- Hồ sơ địa chính, bản đồ, trích đo thửa đất;
- Biên lai nộp thuế, các giấy tờ liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ tài chính;
- Hình ảnh, video, văn bản, tin nhắn hoặc các tài liệu khác có liên quan đến tranh chấp.
Việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ ngay từ giai đoạn hòa giải sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền có cơ sở xem xét vụ việc, đồng thời giúp người dân chủ động hơn nếu vụ tranh chấp phải được giải quyết tại Tòa án.
Không phải mọi tranh chấp liên quan đến đất đều bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Tuy nhiên, đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất thuộc trường hợp pháp luật quy định phải hòa giải tại UBND cấp xã, đây là thủ tục cần được thực hiện trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Vì vậy, trước khi khởi kiện, người dân cần xác định chính xác loại tranh chấp, đối tượng tranh chấp, thẩm quyền giải quyết và điều kiện khởi kiện để tránh trường hợp hồ sơ bị trả lại hoặc phải bổ sung thủ tục.
PHÒNG PHÁP LÝ – VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ĐỨC TRỌNG
| Trụ sở chính | Tầng 3, Tòa nhà Thương mại TTC Plaza Đức Trọng, 713 Quốc lộ 20, Đức Trọng, Lâm Đồng. |
| Văn phòng tại TP. HCM | 520/75 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh. |
| Hotline | 0961 523 300 |
| Website | luatductrong.com |
| ls.quynhmi@gmail.com |
