Khi giải quyết ly hôn, quyền trực tiếp nuôi con là một trong những vấn đề khiến nhiều cặp vợ chồng quan tâm, đặc biệt khi con còn nhỏ, chưa đủ 36 tháng tuổi. Trên thực tế, không ít người cho rằng chỉ cần con dưới 36 tháng tuổi thì Tòa án bắt buộc phải giao con cho mẹ, bất kể điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng của cha và mẹ như thế nào. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác. Pháp luật có quy định ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ, nhưng đồng thời cũng xác định những trường hợp ngoại lệ nhằm bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ. Dưới đây Văn phòng luật sư Đức Trọng sẽ phân tích kỹ hơn về quy định này.
1. Quy định pháp luật về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định:
“Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.”
Từ quy định trên có thể thấy, pháp luật xác lập nguyên tắc ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Đây là cơ chế bảo vệ trẻ nhỏ trong giai đoạn cần được chăm sóc thường xuyên, bảo đảm sự phát triển về thể chất, tinh thần và tình cảm.
Tuy nhiên, quy định này không có nghĩa người mẹ đương nhiên được quyền nuôi con trong mọi trường hợp. Việc xác định người trực tiếp nuôi con vẫn phải tuân thủ các điều kiện và ngoại lệ mà pháp luật quy định.
Cụ thể, có hai trường hợp cần lưu ý:
Thứ nhất, người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Khi có căn cứ thuộc trường hợp pháp luật quy định, Tòa án có thể xem xét giao con cho người cha trực tiếp nuôi dưỡng.
Thứ hai, cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Nếu cha mẹ thống nhất giao con cho cha trực tiếp nuôi và thỏa thuận đó phù hợp với quyền, lợi ích của trẻ, Tòa án có thể xem xét công nhận theo quy định pháp luật.
Như vậy, yếu tố quan trọng không chỉ là độ tuổi của trẻ mà còn là điều kiện thực tế của cha mẹ và việc bảo đảm quyền lợi của con.
2. Khi nào người mẹ bị xem là không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con?
Đây là vấn đề cần được xem xét cụ thể khi cha và mẹ đều có nguyện vọng trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
Điều 6 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn cụ thể các trường hợp người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, bao gồm:
Một là, người mẹ mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khác đến mức không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Không phải cứ có bệnh hoặc có vấn đề về sức khỏe là người mẹ mất quyền trực tiếp nuôi con. Điều cần xem xét là mức độ ảnh hưởng của tình trạng sức khỏe đến khả năng chăm sóc trẻ trên thực tế.
Hai là, người mẹ có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng tại nơi cư trú và không có tài sản nào khác để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Quy định này cần được hiểu đúng là điều kiện về thu nhập phải đồng thời đi kèm việc người mẹ không có tài sản nào khác phục vụ việc chăm sóc, nuôi dưỡng con. Không thể chỉ dựa vào việc người mẹ có thu nhập thấp để kết luận người mẹ không đủ điều kiện nuôi con.
Ba là, người mẹ không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Trường hợp này đòi hỏi phải xem xét thực tế thời gian người mẹ có thể dành cho con, tính chất công việc, điều kiện sinh hoạt và khả năng tổ chức việc chăm sóc trẻ. Không nên đồng nhất việc người mẹ đi làm với việc không đủ điều kiện nuôi con.
Đặc biệt, khoản 4 Điều 6 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP còn hướng dẫn: trường hợp điều kiện trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con của người cha không tốt hơn điều kiện của người mẹ theo các trường hợp nêu tại khoản 3 Điều này thì Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.
Quy định này cho thấy việc đánh giá điều kiện nuôi con cần dựa trên căn cứ pháp luật cụ thể, không thể chỉ dựa vào nhận định chủ quan hoặc một yếu tố riêng lẻ.
3. Cha có thu nhập cao hơn mẹ thì có được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?
Một quan niệm khá phổ biến là người cha có thu nhập cao hơn, có nhà ở ổn định hoặc có ông bà nội hỗ trợ chăm sóc thì sẽ có lợi thế hơn trong tranh chấp quyền nuôi con.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa điều kiện kinh tế và khả năng trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
Thu nhập, chỗ ở và sự hỗ trợ từ gia đình có thể là những yếu tố thực tế cần xem xét, nhưng không đồng nghĩa với việc người cha đương nhiên được giao nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Đối với trường hợp này, pháp luật đặt ra nguyên tắc ưu tiên giao con cho mẹ và chỉ xem xét ngoại lệ khi có căn cứ phù hợp.
Ví dụ: Anh A và chị B ly hôn, có một con chung 18 tháng tuổi. Anh A có thu nhập cao, sở hữu nhà ở ổn định và được ông bà nội hỗ trợ. Chị B có công việc với thu nhập thấp hơn nhưng vẫn có đủ điều kiện trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con.
Trong trường hợp này, việc anh A có điều kiện kinh tế tốt hơn không tự động làm phát sinh quyền được trực tiếp nuôi con. Nếu không có căn cứ xác định chị B thuộc trường hợp không đủ điều kiện theo quy định pháp luật và cha mẹ không có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của trẻ, nguyên tắc giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ vẫn được áp dụng.
Ngược lại, nếu có chứng cứ cho thấy người mẹ thuộc trường hợp không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con theo Điều 6 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án sẽ xem xét các điều kiện của người cha và những căn cứ liên quan để quyết định người trực tiếp nuôi con.
4. Cha mẹ có thể thỏa thuận giao con dưới 36 tháng tuổi cho cha không?
Cha mẹ có thể thoả thuận giao con dưới 36 tháng tuổi cho cha, nếu thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con.
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 không loại trừ khả năng cha mẹ thỏa thuận giao con dưới 36 tháng tuổi cho cha trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, sự thỏa thuận phải hướng đến việc bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ, không chỉ xuất phát từ mong muốn riêng của cha hoặc mẹ.
Ví dụ, khi ly hôn, chị B đồng ý để anh A trực tiếp nuôi con 20 tháng tuổi vì điều kiện sinh hoạt, chăm sóc của anh A phù hợp với nhu cầu của trẻ. Nếu thỏa thuận này thực sự bảo đảm lợi ích của con, Tòa án có thể xem xét công nhận theo quy định pháp luật.
Ngược lại, nếu thỏa thuận không bảo đảm quyền lợi của trẻ hoặc có căn cứ cho thấy việc giao con theo thỏa thuận gây ảnh hưởng bất lợi đến trẻ, việc công nhận thỏa thuận cần được xem xét thận trọng.
Do đó, cha mẹ cần cân nhắc kỹ điều kiện chăm sóc thực tế, môi trường sống, sự ổn định về tâm lý và các nhu cầu thiết yếu của trẻ trước khi thống nhất người trực tiếp nuôi con.
5. Cần chuẩn bị những tài liệu gì khi có tranh chấp quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi?
Khi cha mẹ không thể thỏa thuận và phát sinh tranh chấp, việc chuẩn bị tài liệu, chứng cứ phù hợp sẽ giúp làm rõ điều kiện nuôi con của mỗi bên.
Tùy từng vụ việc, các tài liệu có thể bao gồm:
– Tài liệu về thu nhập và công việc: Hợp đồng lao động, xác nhận thu nhập, tài liệu về hoạt động kinh doanh hoặc các nguồn thu hợp pháp khác.
– Tài liệu về chỗ ở và điều kiện sinh hoạt: Giấy tờ về nơi ở, điều kiện sinh hoạt và môi trường chăm sóc trẻ.
– Tài liệu về sức khỏe: Hồ sơ y tế hoặc tài liệu liên quan nếu sức khỏe của cha hoặc mẹ ảnh hưởng đến khả năng trực tiếp chăm sóc con.
– Tài liệu chứng minh quá trình chăm sóc trẻ: Những tài liệu thể hiện việc trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, đưa trẻ đi khám chữa bệnh, bảo đảm sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu.
– Tài liệu liên quan đến điều kiện thực tế khác: Chứng cứ về thời gian chăm sóc con, sự hỗ trợ của gia đình và những yếu tố có liên quan đến quyền lợi của trẻ.
Việc chuẩn bị các tài liệu này cần gắn với vấn đề pháp lý cụ thể của vụ việc. Không phải cứ có nhiều giấy tờ hoặc chứng minh được thu nhập cao hơn là sẽ được giao quyền trực tiếp nuôi con.
Để giải quyết đúng tranh chấp, cha mẹ cần căn cứ vào quy định pháp luật hiện hành, điều kiện chăm sóc thực tế và những chứng cứ liên quan, thay vì chỉ dựa vào độ tuổi của con hoặc sự chênh lệch về thu nhập.
Nếu đang gặp vướng mắc về quyền nuôi con khi ly hôn, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp xác định căn cứ pháp lý, chuẩn bị chứng cứ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình cũng như của con.
PHÒNG PHÁP LÝ – VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ĐỨC TRỌNG
| Trụ sở chính | Tầng 3, Tòa nhà Thương mại TTC Plaza Đức Trọng, 713 Quốc lộ 20, Đức Trọng, Lâm Đồng. |
| Văn phòng tại TP. HCM | 520/75 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh. |
| Hotline | 0961 523 300 |
| Website | luatductrong.com |
| ls.quynhmi@gmail.com |
