Sau khi ly hôn, việc giao con cho cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi dưỡng được Tòa án quyết định dựa trên điều kiện thực tế tại thời điểm giải quyết vụ án hoặc từ sự thỏa thuận tự nguyện của các đương sự. Tuy nhiên, trong quá trình nuôi con, hoàn cảnh của các bên có thể thay đổi dẫn đến việc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện bảo đảm quyền lợi của trẻ. Khi đó, cha, mẹ hoặc người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con. Đây là một trong những tranh chấp khá phổ biến trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, thường phát sinh khi một bên cho rằng người đang nuôi con không còn đủ điều kiện hoặc việc thay đổi người nuôi con sẽ mang lại môi trường sống tốt hơn cho trẻ.
1. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn là gì?
Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn là việc Tòa án quyết định giao quyền trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con từ người đang nuôi con sang người còn lại hoặc người khác theo quy định của pháp luật.
Việc thay đổi này không làm chấm dứt quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con mà chỉ thay đổi chủ thể trực tiếp thực hiện việc chăm sóc, nuôi dưỡng hằng ngày.
2. Khi nào được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?
Theo Điều 84 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH Luật Hôn nhân và Gia đình, Tòa án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có yêu cầu hợp pháp từ cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền.
Khoản 2 Điều 84 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH Luật Hôn nhân và Gia đình quy định hai căn cứ cơ bản để Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con:
Trường hợp thứ nhất: Cha mẹ có thỏa thuận
Cha mẹ tự nguyện thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con và việc thỏa thuận này phù hợp với lợi ích của con.
Trường hợp thứ hai: Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện
Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Đây là căn cứ được áp dụng phổ biến nhất trong thực tiễn xét xử.
3. Những trường hợp Tòa án chấp nhận thay đổi người trực tiếp nuôi con
– Cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người nuôi con
Nếu cha và mẹ thống nhất được việc chuyển giao quyền trực tiếp nuôi con và sự thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của trẻ thì Tòa án có thể công nhận.
– Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện nuôi dưỡng
Pháp luật không liệt kê cụ thể thế nào là “không còn đủ điều kiện”, do đó Tòa án sẽ xem xét toàn diện các yếu tố thực tế. Đây là căn cứ phổ biến nhất trong thực tiễn xét xử. Một số trường hợp thường gặp gồm:
- Không bảo đảm điều kiện về kinh tế để chăm sóc con;
- Thường xuyên bỏ mặc, không quan tâm đến việc học tập, sinh hoạt của con;
- Có hành vi bạo lực gia đình;
- Nghiện ma túy, cờ bạc hoặc các tệ nạn xã hội khác;
- Có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng;
- Chấp hành án phạt tù hoặc không còn khả năng trực tiếp chăm sóc con;
– Cản trở nghiêm trọng quyền thăm nom của người còn lại.
Theo Điều 82 và Điều 83 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH Luật Hôn nhân và Gia đình, người trực tiếp nuôi con không được cản trở việc thăm nom, chăm sóc và giáo dục con của người không trực tiếp nuôi con. Hành vi cản trở kéo dài có thể được xem là một trong những yếu tố để Tòa án đánh giá điều kiện nuôi dưỡng.
– Nguyện vọng của con
Khoản 3 Điều 84 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH Luật Hôn nhân và Gia đình quy định khi thay đổi người trực tiếp nuôi con, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Tuy nhiên, đây không phải căn cứ duy nhất mà phải được đánh giá cùng với các điều kiện thực tế khác.
4. Ai có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?
Theo khoản 1 và khoản 5 Điều 84 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH Luật Hôn nhân và Gia đình, những chủ thể sau đây có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con:
- Cha hoặc mẹ của trẻ;
- Người thân thích của trẻ;
- Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
- Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
- Hội Liên hiệp Phụ nữ.
5. Hồ sơ khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con
Người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ cơ bản sau:
- Đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con;
- Bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực pháp luật;
- Giấy khai sinh của con;
- Căn cước công dân của người yêu cầu;
- Tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con của mình;
- Chứng cứ chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng (nếu có);
- Các chứng cứ khác liên quan đến quyền lợi của trẻ.
6. Trình tự giải quyết tại Tòa án
Bước 1: Nộp đơn tại Tòa án có thẩm quyền
Người yêu cầu nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Bước 2: Tòa án thụ lý vụ án
Sau khi kiểm tra hồ sơ hợp lệ và người khởi kiện hoàn thành nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí, Tòa án ra thông báo thụ lý.
Bước 3: Thu thập chứng cứ và hòa giải
Tòa án tiến hành xác minh điều kiện nuôi dưỡng của các bên, lấy ý kiến của con (nếu đủ tuổi theo quy định) và tổ chức hòa giải theo quy định.
Bước 4: Xét xử
Nếu hòa giải không thành, Tòa án mở phiên tòa để xem xét toàn diện các chứng cứ và đưa ra quyết định về người trực tiếp nuôi con.
7. Một số lưu ý khi giải quyết tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con
- Mục tiêu cao nhất của Tòa án là bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em;
- Điều kiện kinh tế không phải là yếu tố duy nhất để quyết định quyền nuôi con;
- Các yếu tố về môi trường sống, thời gian chăm sóc, tình cảm gắn bó giữa con với cha mẹ đều được xem xét;
- Người yêu cầu phải có nghĩa vụ chứng minh căn cứ thay đổi người trực tiếp nuôi con;
- Việc cản trở quyền thăm nom của cha hoặc mẹ có thể được xem là một trong những căn cứ để Tòa án đánh giá điều kiện nuôi dưỡng.
Kết luận
Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn là tranh chấp đặc thù trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình. Để được Tòa án chấp nhận yêu cầu, người khởi kiện cần chứng minh rằng người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện hoặc việc thay đổi người nuôi con sẽ bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ. Trong mọi trường hợp, lợi ích tốt nhất của con luôn là nguyên tắc được ưu tiên hàng đầu khi Tòa án xem xét và đưa ra quyết định.
Đội ngũ Luật sư của chúng tôi sẵn sàng cho những tư vấn chuyên sâu hơn cũng như giải đáp những thắc mắc liên quan đến các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính, thừa kế, hôn nhân gia đình, đất đai, xây dựng, lao động, kinh doanh, thương mại, hợp đồng, sở hữu trí tuệ, các vụ việc có yếu tố nước ngoài…. theo địa chỉ và thông tin liên lạc dưới đây:
PHÒNG PHÁP LÝ – VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ĐỨC TRỌNG
| Trụ sở chính | Tầng 3, Tòa nhà Thương mại TTC Plaza Đức Trọng, 713 Quốc lộ 20, Đức Trọng, Lâm Đồng. |
| Văn phòng tại TP. HCM | 520/75 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh. |
| Hotline | 0961 523 300 |
| Website | luatductrong.com |
| ls.quynhmi@gmail.com |
